رحم به عنوان یکی از مهمترین اندامهای دستگاه تولیدمثل زنان، نقش اساسی در قاعدگی، بارداری و سلامت کلی بدن ایفا میکند. با این حال، این اندام ممکن است به دلایل هورمونی، عفونی، ژنتیکی یا عوامل محیطی دچار بیماریهای مختلفی شود. بسیاری از این مشکلات شایع هستند و در سنین باروری یا نزدیک یائسگی بیشتر دیده میشوند. در این مقاله به ۱۵ مورد از شایعترین بیماریهای مرتبط با رحم اشاره میکنیم و علائم اصلی، عوامل خطر و اهمیت تشخیص زودهنگام را بررسی خواهیم کرد.
۱. فیبروم رحمی (Uterine Fibroids یا لیومیوم)
شایعترین تومور خوشخیم رحم است که در بیش از ۷۰-۸۰٪ زنان تا سن ۵۰ سالگی دیده میشود. علائم شایع: خونریزی شدید قاعدگی، درد لگنی، احساس فشار در شکم یا کمر، تکرر ادرار، یبوست، و گاهی ناباروری. بسیاری از موارد بدون علامت هستند و فقط در سونوگرافی کشف میشوند.
۲. اندومتریوز (Endometriosis)
رشد بافت شبیه به آندومتر (لایه داخلی رحم) در خارج از رحم (تخمدان، لولهها، لگن). علائم: درد شدید قاعدگی (دیسمنوره)، درد هنگام رابطه جنسی، درد مزمن لگنی، خونریزی نامنظم، ناباروری. یکی از علل اصلی درد لگنی مزمن در زنان جوان است.
۳. آدنومیوز (Adenomyosis)
نفوذ بافت آندومتر به دیواره عضلانی رحم. علائم: قاعدگی بسیار دردناک و سنگین، بزرگ شدن رحم، درد لگنی مداوم، احساس سنگینی در زیر شکم. اغلب در زنان ۴۰-۵۰ ساله و پس از زایمان دیده میشود.
۴. پولیپ اندومتر (Endometrial Polyps)
رشدهای خوشخیم در لایه داخلی رحم. علائم: خونریزی بین قاعدگی، لکهبینی، خونریزی پس از یائسگی، گاهی ناباروری. با هیستروسکوپی به راحتی تشخیص و برداشته میشوند.
۵. سرطان رحم (سرطان اندومتر)
شایعترین سرطان دستگاه تناسلی زنان در کشورهای پیشرفته. علائم: خونریزی غیرطبیعی (بهویژه پس از یائسگی)، ترشحات آبکی یا خونی، درد لگنی در مراحل پیشرفته. تشخیص زودهنگام با بیوپسی و درمان اغلب موفقیتآمیز است.
۶. هیپرپلازی اندومتر (Endometrial Hyperplasia)
ضخیم شدن بیش از حد لایه داخلی رحم به دلیل استروژن زیاد. علائم: خونریزی شدید یا نامنظم قاعدگی. میتواند پیشسرطانی باشد (بهویژه نوع آتیپیک) و نیاز به درمان هورمونی یا کورتاژ دارد.
۷. افتادگی رحم (Uterine Prolapse)
ضعف عضلات کف لگن و پایین آمدن رحم به داخل یا خارج واژن. علائم: احساس بیرونزدگی یا فشار در واژن، مشکل ادراری، یبوست، درد لگنی، مشکل در رابطه جنسی. شایع در زنان چندزایی یا پس از یائسگی.
۸. عفونت رحم (اندومتریت / Endometritis)
معمولاً پس از زایمان، سقط یا عملهای رحمی رخ میدهد. علائم: تب، درد زیر شکم، ترشحات بدبو، خونریزی نامنظم، ضعف عمومی. درمان با آنتیبیوتیک ضروری است.
۹. نارسایی دهانه رحم (Cervical Incompetence)
ضعف دهانه رحم که باعث باز شدن زودرس در بارداری میشود. علائم: معمولاً بدون علامت تا سقط مکرر یا زایمان زودرس. با بخیه سرویکال (سرویکلاژ) قابل پیشگیری است.
۱۰. پولیپ دهانه رحم (Cervical Polyps)
رشد خوشخیم در دهانه رحم. علائم: لکهبینی پس از رابطه، خونریزی بین قاعدگی، ترشحات زیاد. به راحتی با معاینه و برداشتن درمان میشود.
۱۱. التهاب دهانه رحم (Cervicitis)
اغلب به دلیل عفونتهای مقاربتی (کلامیدیا، گونوره). علائم: ترشحات غیرعادی، درد هنگام رابطه، خونریزی پس از نزدیکی. درمان با آنتیبیوتیک انجام میشود.
۱۲. دیسپلازی دهانه رحم (Cervical Dysplasia)
تغییرات پیشسرطانی سلولهای دهانه رحم (اغلب ناشی از HPV). علائم: اغلب بدون علامت، فقط در پاپاسمیر تشخیص داده میشود. درجه بالا نیاز به درمان (LEEP یا کونیزاسیون) دارد.
۱۳. سرطان دهانه رحم (Cervical Cancer)
یکی از شایعترین سرطانها در زنان (بهویژه در کشورهایی با غربالگری کم). علائم: خونریزی غیرعادی، ترشحات بدبو، درد لگنی، خونریزی پس از رابطه. واکسن HPV و پاپاسمیر منظم پیشگیریکننده اصلی هستند.
۱۴. رحم دو شاخ / سپتومدار / تکشاخ (Congenital Uterine Anomalies)
ناهنجاریهای مادرزادی شکل رحم. علائم: سقط مکرر، زایمان زودرس، درد شدید قاعدگی، ناباروری. برخی موارد با جراحی (هیستروسکوپی) قابل اصلاح هستند.
۱۵. چسبندگی داخل رحمی (Asherman Syndrome)
چسبندگی لایه داخلی رحم پس از کورتاژ، عفونت یا جراحی. علائم: قطع یا کاهش شدید قاعدگی، ناباروری، درد لگنی. تشخیص با هیستروسالپنگوگرافی و درمان با هیستروسکوپی.
نکات پایانی و پیشگیری
بسیاری از این بیماریها با علائم مشابه (خونریزی غیرطبیعی، درد لگنی، تغییرات قاعدگی) ظاهر میشوند؛ بنابراین هرگونه تغییر غیرعادی در چرخه قاعدگی، خونریزی پس از یائسگی یا درد مداوم باید جدی گرفته شود. پیشگیری و تشخیص زودهنگام شامل موارد زیر است:
- معاینه سالیانه زنان و پاپاسمیر منظم
- انجام سونوگرافی در صورت وجود علائم
- واکسیناسیون HPV (بهویژه قبل از شروع فعالیت جنسی)
- کنترل وزن، ورزش منظم و رژیم غذایی سالم
- درمان سریع عفونتها و اجتناب از اقدامات غیرضروری داخل رحمی
اگر هر یک از علائم بالا را تجربه میکنید، مراجعه به متخصص زنان و زایمان برای بررسی دقیق (سونوگرافی، آزمایش هورمونی، پاپاسمیر یا هیستروسکوپی) ضروری است. بسیاری از این مشکلات با تشخیص بهموقع کاملاً قابل کنترل یا درمان هستند و کیفیت زندگی را به شکل چشمگیری بهبود میبخشند.
